محمد کاکاوند

بني آدم اعضاي يک پيکرند / که در آفرينش ز يک گوهرند / چو عضوي به درد آورد روزگار/ دگر عضو ها را نماند قرار / تو کز محنت ديگران بي غمي / نشايد که نامت نهند آدمي

سعدي- گلستان

مجمع عمومي سازمان ملل متحد (در اين نوشته از اين به بعد اختصاراً مجمع عمومي) که متشکل از تمام اعضاي سازمان ملل متحد است اولين بار در 30 نوامبر 1981 با صدور قطعنامه يي تصميم گرفت سومين سه شنبه در سپتامبر 1982 روز جهاني صلح نامگذاري شود.

(A/Res/36/67) در هفتم سپتامبر 2001 در آستانه بيستمين سالگشت روز جهاني صلح مجمع عمومي 21 سپتامبر را به طور دائمي و قطعي روز جهاني صلح قرار داد.

(A/Res/55/282)

مجمع عمومي در قطعنامه 67/36 از شوراي اقتصادي و اجتماعي سازمان ملل متحد درخواست کرد در انجام اين امر مشارکت کند و زمينه هاي تحقق آن را فراهم آورد. مجمع عمومي همچنين از تمام دولت هاي عضو سازمان ملل متحد، تمام ارکان و سازمان هاي وابسته به نظام سازمان ملل متحد، سازمان هاي منطقه يي، سازمان هاي غيردولتي بين المللي (NGOS) مردم و افراد درخواست کرد که به طرق مناسب در مراسم بزرگداشت اين روز مخصوصاً از نظر آموزشي و تربيتي با سازمان ملل متحد همکاري کنند. شايد اين سوال طرح شود که چرا مجمع عمومي چنين کاري کرده است؟ پاسخ را در همان قطعنامه مجمع عمومي (67/36) مي توان يافت، اما نه به شکلي کاملاً صريح. «با يادآوري اينکه تشويق و ترويج صلح در سطح بين المللي و ملي طبق سند تاسيس سازمان ملل متحد يکي از هدف هاي اصلي آن است.»

در صدر منشور ملل متحد که با عبارت مشهور ما مردم ملل متحد آغاز مي شود، تصريح شده است؛ «ما مردم ملل متحد مصمم شده ايم به محفوظ داشتن نسل هاي آينده از بلاي جنگ که دو بار در مدت يک عمر انساني افراد بشر را دچار مصائب غيرقابل بيان کرده...» و همچنين در فصل اول؛ اهداف و اصول «حفظ صلح و امنيت بين المللي» اولين اولويت سازمان ملل قرار داده شده است و در بند يک از ماده 11؛ «مجمع عمومي مي تواند اصول کلي همکاري براي حفظ صلح و امنيت بين المللي، از جمله اصول حاکم بر خلع سلاح و تنظيم تسليحات را مورد رسيدگي قرار دهد و ممکن است در مورد اصول يادشده به اعضا يا به شوراي امنيت يا به هر دو توصيه هايي کند.»

هدف هاي سازمان ملل متحد که حفظ صلح يکي از آنهاست و يکي از مشاغل مجمع عمومي؛ زمينه ساز صدور چنين قطعنامه يي بوده است. مجمع عمومي در قطعنامه دوم خود در خصوص اين روز از تمام ملت ها و مردم درخواست کرده است که اين روز را آتش بس جهاني و روز عدم خشونت به شمار آورند و در اين روز مخاصمه نکنند.

شايد جالب باشد بدانيد که در 27 سالي که از عمر اين روز مي گذرد توجه مردم و دولت ها به طرق ذيل به وجود روز جهاني صلح و فلسفه ايجاد آن جلب شده است؛ در اين روز عده يي با افروختن شمع يا به صدا درآوردن زنگ يا سکوت کردن به مدت يک دقيقه (يا بيشتر)، نيايش کردن براي برقراري صلح، به اهتزاز درآوردن نوشته هايي با مضامين صلح آميز، تشويق کردن مردم به مهربان بودن با يکديگر و گذشت کردن در روابط شان با يکديگر و برگزاري کنسرت هاي موسيقي و اختصاص دادن منافع حاصل از آن براي مقاصد صلح آميز يا بحث کردن و بررسي راه هايي که مي تواند به برقراري صلح بينجامد، از اين فرصت استفاده کرده اند. هر کس که علاقه مند به حفظ صلح باشد هر کجا که باشد مي تواند در ترويج فرهنگ صلح بين ابناي بشر و کاستن از آلام ديگران کمک کند. «به دمي يا درمي يا قدي يا قلمي» شايد هم همگي،

تقريباً همه ساله در سازمان ملل متحد مراسمي بدين منظور برگزار مي شود و دبيرکل سازمان ملل متحد زنگ صلح (Peace Bell) را در نيويورک به صدا درمي آورد و پيامي مي دهد. کوفي عنان دبيرکل پيشين سازمان ملل متحد در 21 سپتامبر سال 2006 پيامي به مضمون ذيل صادر کرد؛ «دوستان عزيزم، براي بعضي از ما، صلح واقعيتي روزمره قلمداد مي شود. خيابان هايمان ايمن است و کودکان مان به مدرسه مي روند. جايي که بنيان جامعه قوي است، هداياي ارزشمند صلح تقريباً بدون توجه مي مانند. اما امروزه براي بسياري از مردم جهان اين هدايا تنها رويايي دست نيافتني است. آنان در زنجيره يي به سر مي برند؛ محيطي ناامن و ترس آور. علت وجودي اين روز عمدتاً براي آنان است. 25 سال قبل مجمع عمومي سازمان ملل روز جهاني صلح را به عنوان روز آتش بس جهاني و عدم خشونت اعلام کرد. سازمان ملل متحد از آن هنگام اين روز را گرامي داشته است. مراد از اين روز آن است که مردم نه تنها به صلح فکر کنند، بلکه کاري براي آن انجام دهند. با اين وجود در اين روز مانند 364 روز ديگر، خشونت همچنان زندگي افراد را مي گيرد و اين چند هفته اخير شاهد تشديد جنگ در چندين نقطه از جهان بوده ايم. سازمان ملل متحد از راه هاي مختلف براي صلح تلاش مي کند. ما تمام تلاش خود را به کار مي گيريم تا جلوي خونريزي بيشتر گرفته شود و موفقيت هايي نيز داشته ايم. کشورها توجه بيشتري به ديپلماسي بازدارنده مي کنند. ماموريت هاي حفظ صلح سازمان ملل همراه با تلاش هاي ما براي حمايت از مردم سالاري و ارتقاي حقوق بشر از اهميتي بسزا برخوردارند. هر شهروند در هر کجا، زن و مرد در هر جامعه تلاش مي کنند آلام را کاهش دهند و پل هايي بين مردم با اعتقادات و فرهنگ هاي گوناگون ايجاد کنند. در واقع جنگ هاي کمتري امروز در مقايسه با دهه هاي گذشته به وقوع مي پيوندد. اما هنوز همين مقدار هم زياد است. هر آسيب ديده از جنگ يک ناکامي است که به ما يادآور مي شود چقدر بيشتر بايد تلاش کنيم. با چنين احساس همبستگي، از مردم همه جهان مي خواهم امروز به نام صلح يک دقيقه سکوت کنند. اجازه دهيد قربانيان جنگ را به خاطر بياوريم و اجازه دهيد هر يک از ما متعهد شويم با اقدام بيشتر در هر کجا که مي توانيم تفاوت ايجاد کنيم تا صلح پايدار ايجاد شود.»

بان کي مون دبيرکل فعلي سازمان ملل متحد نيز در اولين پيام خود در 21 سپتامبر چنين گفت؛ «صلح يکي از ارزشمندترين نيازهاي بشريت است و همچنين عمده ترين رسالت سازمان ملل متحد. صلح ماموريت ما را تعريف مي کند و گفتمان ما را هدايت... تلاش براي صلح حياتي است اما آسان نيست. در واقع در جوامع بي شمار سراسر جهان صلح هدفي است دست نيافتني. از اردوگاه هاي آوارگان دارفور در چاد گرفته تا کوچه هاي پرت بغداد تلاش براي دستيابي به صلح همراه با ناکامي و رنج است. 21 سپتامبر- روز جهاني صلح- فرصتي است که براي ترويج صلح و آسايش تمام مردم جهان عزم خود را جزم کنيم.

امروز روزي براي آتش بس جهاني است. من تمامي کشورها و رزمندگان را ترغيب مي کنم به احترام اين روز دست از خصومت بردارند. همزمان با خاموش شدن غآتش باريف جنگ افزارها ما بايد از اين فرصت براي غتفکرف در پرداخت هزينه هاي درگيري ها استفاده کنيم. اجازه بدهيم فقط صلح را يک اولويت ندانيم بلکه به آن عشق بورزيم و هر زمان و هرجا که هستيم هر روزمان روز صلح باشد.»

در 21 سپتامبر 2008 به قرار اطلاع بان کي مون پيام ديگري صادر خواهد کرد.

روز جهاني صلح امسال (21 سپتامبر 2008= 31 شهريور 1387) مصادف با شصتمين سالگرد تصويب اعلاميه جهاني حقوق بشر است.

روز جهاني صلح همچنين تقريباً مصادف است با آغاز سال تحصيلي دانشگاهي. شايسته است که در تمام دانشکده هاي حقوق در آغاز تدريس حقوق بين الملل عمومي و حقوق سازمان هاي بين الملل قدر و منزلت صلح و جايگاه آن در سازمان ملل متحد تبيين شود.

صلح در تمام سطوح آن (جهاني- منطقه يي) با گفت وگو به دست مي آيد نه با جنگيدن و کاربرد زور و تحميل اراده غالب بر مغلوب. لازمه گفت وگو کردن برابري تمام اشخاص و آزادي بيان است. آزادي بيان نيازمند حق مردم در گردهمايي هاي مسالمت آميز و تشکيل انجمن و شرکت در فرآيند اداره جامعه و حل مشکلات آن است.وقتي از صلح سخن مي گوييم مقصود فقط نجنگيدن (مفهوم منفي صلح) نيست چون فقر، بي سوادي، بيمارهاي لاعلاج يا صعب العلاج همچون ايدز، آلودگي محيط زيست، سوراخ شدن لايه ازن، گرم شدن زمين و دفع زباله هاي خطرناک عواملي است که بشر را تهديد مي کنند.روز جهاني صلح فرصتي گرانقدر است براي پرداختن به اين مشکلات و ترويج دوستي و مهرباني بين مردم و همچنين احترام به حقوق بشر و پيشگيري از درگيري هاي مسلحانه اما جا دارد که مردم جهان در اين روز بذل توجهي به جمع آوري مين هاي زميني رها شده در ميادين سابق درگيري هاي مسلحانه کنند، چون مين هاي زميني بسان سربازان ستيزه جويي هستند که خبر آتش بس يا صلح به آنها نرسيده است و هنوز با تمام توان خود را در حال جنگ مي دانند و هر کس را که به پاسگاه ايشان قدم بگذارد به ديار عدم مي فرستند. از ياد نبايد برد که تعداد مين هاي رها شده در جهان بسيار زياد است و متاسفانه قربانيان آن زنان، کودکان و کشاورزان هستند چون مين ها - اين سربازان لجوج و خاموش - هيچ تبعيضي بين نظاميان و غيرنظاميان نمي گذارند. روز جهاني صلح مي تواند روز ترخيص و عقب کشيدن اين سربازان خاموش باشد.

عنوان مقاله برگرفته از مصرعي سروده فريدون مشيري است با نام دلاويزترين، نشر چشمه، تهران 1379، ص 163

*مدرس دانشگاه

نويسنده لازم مي داند از همکاري تمام کارکنان گرامي دفتر اطلاعات سازمان ملل متحد در تهران صميمانه سپاسگزاري کند.